دوشنبه , ۲۹ مهر ۱۳۹۸
خانه --> پژوهش --> معرفی کتاب --> دانشمندان عامه و مهدی موعود عج

دانشمندان عامه و مهدی موعود عج

دانشمندان عامه و مهدی موعود(عج)، تألیف علی دوانی، فهرستی است از نظریات و اعتقادات صد و بیست تن از مشاهیر و بزرگان عامه درباره مهدی(عج) که از شخص محمد بن الحسن العسکری(عج)، به عنوان «حجت»، «قائم»، «مهدی» و «منتظر» نام برده و اعتراف به وجود مقدس امام زمان(عج) در عقیده شیعه نموده اند.

کتاب به زبان فارسی روان و با استفاده از ادبیات روز، در سال ۱۳۵۳ش، نوشته شده است.

مهم ترین کاری که در این اثر، نسبت به سایر تألیفات همسو، راجع به این دانشمندان انجام شده، این است که آنها را به ترتیب زمان از قرن چهارم هجری تا عصر حاضر، قرن به قرن، شناسانده و تاریخ درگذشت هرکدام را با تتبع بسیار در مظان آنها یادداشت کرده و کتابی بی بدیل را ارائه نموده است.

 

ساختار

کتاب با سه مقدمه از مؤلف آغاز و مطالب در دو بخش اصلی ارائه شده است:

دادن اطلاعاتی در مورد حضرت مهدی(ع)، از جمله: مهدی موعود(ع) از نظر شیعه، اینکه ایشان بعد از ظهور چه خواهد کرد و…

نام بردن از دانشمندان عامه؛ آنانی که مهدی(عج) را فرزند امام حسن عسکری(ع) می دانند و نقل عین عبارات آنان به همراه بررسی و تحقیق در این زمینه.

مؤلف در مراجعه به برخی از کتبی که در رابطه با موضوع این اثر نوشته شده اند، در بعضی از اسامی، القاب، تاریخ وفیات، اسامی کتب آنها و مطالب و مآخذ، متوجه اشتباهاتی شده که همه را پس از مراجعه به منابع و مدارک مربوطه، تصحیح کرده و توضیح داده است.

آنچه که از سایر کتب موجود در این زمینه نقل شده، به ترتیبی است که خود مؤلف آنها را صلاح دیده؛ یعنی گاهی تقدیم و تأخیری در نقل مطالب وجود دارد تا منظم تر و گویاتر باشند.

مؤلف سعی کرده است تا گفتار این دانشمندان را تا آنجا که ممکن بوده مستقیماً از کتاب های چاپی یا خطی که به آنها دسترسی بوده، یافته، نقل کند و در این خصوص اکتفاء به گفته کتبی همچون «ینابیع الموده»، «استقصاء الافحام»، «کشف الاستار»، «منتخب الاثر» و… نشده است.

 

گزارش محتوا

مؤلف در مقدمات خود، ضمن توضیح مختصری در مورد عقیده مهدویت و برخورد غرب و اعراب با این مسئله، به انتقاد از کسانی پرداخته که جزواتی برگرفته از نوشته های او را تحت عناوینی چون ولادت امام زمان(ع)، طول عمر امام زمان(ع)، غیبت امام زمان(ع)و… را به نام خود چاپ کرده اند.

بخش نخست، در پی آشنا کردن خواننده با مسئله مهدویت، به بررسی این عقیده از نظر جامعه شیعه پرداخته و به دنبال نگاهی به منابع اولیه عامه در این زمینه، کتاب هایی را که دانشمندان اهل سنت راجع به حضرت مهدی(ع) نوشته اند، معرفی می نماید.

مؤلف در پی پاسخ به این پرسش مخالفان که این همه اخبار و احادیث راجع به مهدی موعود(ع) برای چیست و این همه صبر و انتظار چه سودی دارد؟ چنین پاسخ می دهد که امام زمان(عج) آخرین برگزیده خداوند بوده و با قیام خویش، سراسر گیتی را تحت یک آیین و قانون گرد آورده و مدینه فاضله ای را که تمام بشریت آرزومند آن هستند، محقق خواهد ساخت.

از مهم ترین مباحث مطرح در این بخش می توان به ذکر نام راویان احادیث مهدی(ع) – از صحابه: سلمان، ابوذر، عبدالرحمن بن عوف و…؛ از تابعین: ابراهیم بن علقمه، ابوالسماء رحبی، اصبغ بن نباته و… – و دست اندازی هایی که در این گونه روایات صورت گرفته، بررسی اوصاف و شمایل ولی عصر(ع)، تحقیق در مورد مسئله سرداب، مخالفان و منکران وجود مقدس مهدی(ع) از جمله ابن حزم اندلسی، خطیب بغدادی، ابن جوزی و بررسی اقوال آنها اشاره کرد.

در بخش دوم که موضوع اصلی کتاب را شامل می شود، با اشاره به این امر که اکثریت علمای عامه معتقد به مهدی موعود(ع) بوده، ولی قائلند که در آخرالزمان متولد خواهد شد، مؤلف در پی معرفی آن دسته از این دانشمندان بوده که به دور از تعصب و با وجدانی بیدار و یا به ملاحظه امانت در نقل تاریخ، متوجه شده یا ناگزیر گشته اند بگویند این مهدی(ع) که از دودمان پیامبر(ص) و نهمین فرزند امام حسین(ع) است، نمی تواند کسی جز پسر امام حسن عسکری(ع) باشد.

در این بخش، از تعدادی از علمای عامه نام برده شده که گفته اند حضرت امام حسن عسکری(ع)، پسری به نام «ابوالقاسم محمد بن الحسن(ع)» داشته و القابش، «حجت»، «قائم»، «خلف صالح»، «منتظر» و «مهدی» بوده است.

مؤلف در پی اثبات این مطلب است تا ثابت کند که همه این افراد، صریحاً یا به طور غیر مستقیم، وی را همان مهدی موعود(عج) اسلام دانسته اند که پیامبر اسلام(ص) از ظهور او در ایام بحران جهان و تشکیل حکومت عالم گیر وی خبر داده است.

برخی از این دانشمندان عبارتند از ابن ابی ثلج بغدادی، ابوالعباس احمد بن ابراهیم کندی، ابوعلی احمد بن محمد بن علی عمادی نسوی، ابومسعود احمد بن محمد بن عبدالعزیز، ابن خشاب بغدادی، ابونصر بخاری، ابوبکر خوارزمی، شیخ احمد جامی، شیخ فریدالدین عطار، سبط ابن جوزی، خواندمیر، رشیدالدین دهلوی و…

مؤلف با مراجعه به کتاب های پیشقدمان این راه ونیز مآخذ بعدی، نخست آنچه را آنان یادآور شده بودند، مورد مطالعه و مداقه قرار داده، سپس خود نیز تقربیاً پنجاه تن دیگر را بر آنها افزوده و تعدادشان را به این اندازه رسانده است، آنگاه برای شناخت هرکدام منابع تاریخی و رجالی و فهرست های مختلف را دیده و تا حد امکان، نوشته های آنان را با مآخذ اصلی تطبیق کرده و صحت و سقم آنها را مشخص نموده است.

در نتیجه این بررسی ها، مؤلف متوجه شده است که در دیگر نوشته های در این زمینه، اشتباهاتی نیز رخ داده، به طوری که یکی پس از دیگری، این اشتباهات نقل شده است.

از جمله این که «نصر بن علی جهضمی (متوفی ۲۵۰ق)» را محدث نوری در «کشف الاسرار» و «نجم ثاقب» و به پیروی از وی در «منتخب الاثر» از کسانی دانسته اند که از ولادت مهدی(ع) پسر امام حسن عسکری(ع) خبر داده اند؛ در صورتی که مؤلف، آن را اشتباه دانسته و چگونگی آن را در ذیل ابن ابی ثلج بغدادی شرح داده است.

دیگر اینکه مؤلف «الزام الناصب» و به پیروی از وی در «منتخب الاثر» و «الامام المهدی» و غیره، «حسین بن همدان حضینی» را در ردیف این دانشمندان به شمار آورده اند؛ حال آنکه مؤلف بر اساس نوشته های شیخ طوسی و نجاشی ثابت کرده است که وی «حسین بن حمدان خصیبی» است (نه همدان حضینی).

و یا آنکه «عزیزالدین نسفی» از عرفا و نویسندگان پارسی قرن هفتم را صاحب «ینابیع الموده» و «نجم ثاقب» از این افراد دانسته و به اشتباه صاحب عقاید نسفیه پنداشته اند؛ در صورتی که به عقیده مؤلف، صاحب عقاید نسفیه، «نجم الدین عمر بن محمد نسفی» است و اعتقاد به مهدی موعود(ع) را تخطئه کرده است.

درباره‌ی عبدالحسین

عبدالحسین

حتما ببینید

نشست علمی با موضوع “عاشورا از دیدگاه اهل سنت”

به گزارش روابط عمومی “مرکز تخصصی مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامی” همزمان با نزدیک شدن به …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *